De Speelgoed-scan: Veilig spelen met nieuw en tweedehands
Kinderen spelen de hele dag intensief met hun speelgoed. Ze raken het aan, kauwen erop en slapen er soms mee. Daarom is het logisch om kritisch te kijken naar de materialen waar speelgoed van gemaakt is. Met een paar simpele checks verlaag je de chemische belasting in de speelhoek flink.
Vertrouw op je neus
Materialen zoals plastic kunnen stoffen bevatten die de hormoonhuishouding verstoren, zoals weekmakers (ftalaten). Fabrikanten gebruiken deze om hard plastic buigzaam te maken. Een handige graadmeter is je neus: ruikt nieuw speelgoed heel sterk naar chemisch plastic? Dan is de kans groot dat er stoffen uitdampen. Een veilig product is vrijwel geurloos.
Waar let je op bij de aanschaf?
Het maken van een bewuste keuze zit hem in het herkennen van de basis:
Houd bij voorkeur hout boven plastic. Onbewerkt hout is van nature een veilige keuze. Let er wel op dat het hout niet gelakt is met schadelijke verf. Kies bij voorkeur voor Europees hout met een keurmerk, omdat de regels voor gifvrije verf daar strenger zijn.
Harde kunststoffen zoals Lego zijn over het algemeen veiliger dan zachte, flexibele plastics waarin vaak meer weekmakers zitten.
Op bijna elk speelgoed staat een CE-logo. Dit zou moeten betekenen dat het voldoet aan de Europese veiligheidseisen. Er is echter een misleidende variant in omloop: het China Export logo. De letters C en E staan hierbij heel dicht tegen elkaar aan. Het lijkt sprekend op het echte Europese keurmerk, maar het zegt niets over de veiligheid. Het geeft alleen aan dat het product uit China komt. Koop je speelgoed direct via grote Chinese webshops? Dan ontbreekt de Europese controle vaak en kunnen er stoffen in zitten die hier verboden zijn.
De valkuil van tweedehands
Tweedehands speelgoed is duurzaam en goedkoop, maar let op bij oud plastic. De regels voor speelgoed zijn de afgelopen tien jaar enorm aangescherpt. Plastic speelgoed van dertig jaar oud kan stoffen bevatten die nu niet meer zijn toegestaan. Bij houten speelgoed van vroeger kan de verf nog lood bevatten. Gebruik je gezonde verstand: oud plastic dat plakkerig wordt of korrelt, kun je beter wegdoen.
Over die schattige knuffelberen
Een bedje vol vrolijk gekleurde knuffels, je moet je kind er haast tussen zoeken. Ze slapen er de hele nacht tussen en stoppen ze regelmatig in hun mond.
De meeste knuffels zijn gemaakt van polyester, een plastic stof op basis van aardolie. Polyester geeft bij gebruik en zeker bij wassen kleine plastic deeltjes af, microplastics. Die komen in de lucht terecht en worden ingeademd. Kinderen ademen tot drie keer meer microplastics in dan volwassenen omdat ze kleiner zijn en dichter bij de grond spelen. Onderzoek van de Plastic Soup Foundation toont aan dat microplastics inmiddels worden aangetroffen in bloed en longen. De exacte gezondheidseffecten op lange termijn zijn nog onderwerp van onderzoek, maar de concentraties nemen wel toe.
Kies bij voorkeur voor een knuffel van biologisch katoen of wol, met een Oeko-Tex label. Heb je al polyester knuffels in huis, was ze dan zo weinig mogelijk want bij elke wasbeurt komen de meeste vezels los. Gerecycled polyester geeft overigens nog meer microplastics af dan gewoon polyester omdat het minder robuust is.
Drie dingen die ook de kritische ouder vaak niet weet
“BPA-vrij” zegt niet genoeg. Veel ouders letten al op BPA en kiezen bewust producten met dat label. Wat minder bekend is: fabrikanten vervingen BPA door vergelijkbare stoffen zoals BPS en BPF. Uit meerdere onafhankelijke onderzoeken blijkt dat die alternatieven vergelijkbare hormoonverstorende effecten hebben. Een “BPA-vrij” label geeft dus geen garantie over wat er wél in zit. Bij speelgoed kom je het verst met onbehandeld hout of natuurrubber. Bij zachte materialen zoals bijtringen of badspeelgoed is siliconen een optie, maar let dan op kwaliteit. Goedkope siliconen producten, zeker van buiten de EU, bevatten soms vulstoffen. Een snelle test: knijp in het product en draai het licht. Vertoont het een witte vlek? Dan zit er waarschijnlijk vulstof in. Kijk ook naar keurmerken: LFGB is een strenge Duitse voedselveiligheidsnorm en geeft meer zekerheid dan CE alleen, zeker bij producten die in de mond komen.
Het recyclingnummer op plastic vertelt meer dan je denkt. Op de bodem van plastic speelgoed staat vaak een driehoekje met een cijfer erin. Nummer 3 is PVC en kan ftalaten bevatten. Nummer 7 is een verzamelcategorie waar bisfenolen in kunnen zitten. De nummers 2, 4 en 5 gelden als veiliger. De meeste ouders kijken naar keurmerken maar slaan dit nummer over, terwijl het een snelle extra check is.
Speelgoed met een opzettelijk zoete of frisse geur, zoals geurende gummen of speelklei, bevat bijna altijd synthetische geurstoffen. In de EU zijn er regels voor hoeveel allergene geurstoffen in speelgoed mogen zitten, maar de lijst loopt altijd achter op wat er in producten van buiten Europa zit. Kinderen die met geurend speelgoed spelen en het vervolgens in hun mond stoppen krijgen die stoffen rechtstreeks binnen. Ruikt speelgoed opzettelijk lekker, laat het dan links liggen.
Minder maar beter
Je kunt de blootstelling aan schadelijke stoffen beperken door te focussen op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Een paar goede items van natuurlijke materialen zijn vaak waardevoller voor de ontwikkeling van je kind dan een overvolle kist met goedkoop plastic. Door regelmatig de speelhoek na te lopen en kapot of sterk ruikend speelgoed te verwijderen, zorg je voor een veilige basis waarin je kind onbezorgd kan ontdekken.
Lees ook
Terug naar Low toxic leven