Leren en huiswerk: Hoe je dat met AI wel verantwoord kunt doen
Steeds meer kinderen ontdekken het gemak van AI-tools als ChatGPT om huiswerk mee te maken. Je kind moet een spreekbeurt maken en binnen twee minuten is de hele spreekbeurt klaar, inclusief mooie voorpagina of zelfs slides voor de PowerPoint. En soms ook nog met leuke reistips waardoor je overweegt om dit jaar naar dat dorpje in Spanje op vakantie te gaan. Maar dat huiswerk krijgen ze natuurlijk met een reden. En als dit de manier is waarop AI wordt gebruikt, dan kun je je afvragen wat ervan blijft hangen en welke ‘breinspieren’ ze hiermee hebben getraind.
Kinderen gaan AI gebruiken. Thuis en (straks) ook op school. De enige echte vraag is hóé ze het gebruiken.
Parent Platform is mijn hobby, of misschien zelfs een passie. Ik word elke ochtend wakker met nieuwe ideeën. AI is onderdeel van mijn werk. Daarom was ik dit jaar weer op het Nederlandse AI Congres in Utrecht. Daar kijk ik vooral naar alle ontwikkelingen op Europees en wereldwijd niveau. Er komen ook thema’s voorbij die interessant zijn voor gezinnen, onderwijs en leren. Zo was ik bij een sessie over onderwijs, waar het onder andere ging over welke vaardigheden in de toekomst belangrijker worden en in hoeverre die overeenkomen met wat onze kinderen nu leren op school. Vaardigheden als kritisch, analytisch en procesmatig denken en communicatie. Want hoe zorg je dat een AI-tool precies doet wat jij wilt, en dat het ook nog klopt?
Als het gaat over leren en huiswerk maken, staat voor mij één AI-tool op plek 1: NotebookLM van Google. Die werkt duidelijk anders dan chatbots zoals ChatGPT, Gemini en Claude. Maar eerst AI & je brein.
Je brein laten werken of het uitbesteden
Je onthoudt informatie steeds beter als je het zelf uit je hoofd ophaalt en er iets mee doet (retrieval practice), oftewel actief ophalen. Door jezelf te dwingen de kennis ‘naar boven te halen’, maak je de neurale verbindingen in je hersenen sterker, waardoor je de informatie beter onthoudt.
Op het moment dat een AI-tool meteen het antwoord geeft, valt die stap weg. Het brein registreert “opgelost” en slaat verder weinig op (cognitive outsourcing, het uitbesteden van denkwerk zoals beredeneren).
Met dat verschil kun je bepalen hoe je op een effectieve manier met een AI-tool kunt leren en studeren.
Wat NotebookLM anders doet dan de bekende chatbot (LLM)
NotebookLM is een gratis tool van Google. Je hebt er alleen een Google-account voor nodig. Heb je een Gmail-adres, dan ben je er al, want dit is onderdeel van een van de producten van Google. Het grote verschil met een tool als ChatGPT is dat het vooral werkt op de bronnen die je er zelf in zet. Waar ChatGPT antwoorden geeft op basis van een enorme hoeveelheid informatie en wat er op internet te vinden is, en daarbij regelmatig dingen verkeerd interpreteert, verzint (hallucineren) of uit zijn verband trekt, gebruikt NotebookLM alleen de bronnen die jij hem hebt gegeven. Tegenwoordig kun je ook het doorzoeken van internet (Deep Research) aanzetten, maar dit is (gelukkig) niet standaard.
NotebookLM is een plek waar je alle informatie rond één onderwerp bij elkaar zet en ermee gaat werken. Je voegt bijvoorbeeld een hoofdstuk, samenvatting, website of video toe en stelt daar vragen over. De tool haalt antwoorden uit je eigen bronnen en laat direct zien waar die staan, zodat je het kunt teruglezen en controleren. Vanuit diezelfde inhoud kun je dingen laten maken die helpen bij leren, zoals oefenvragen, een samenvatting, flashcards, een mindmap of een audio-uitleg die je kunt terugluisteren. Tijdens het werken sla je inzichten op als notities, waardoor je stap voor stap je eigen overzicht opbouwt en steeds beter grip krijgt op de stof.
Wat het extra geschikt maakt voor kinderen: er is geen open “vraag-me-alles”-chat waarin ze van het ene in het andere onderwerp verzanden doordat ChatGPT steeds nieuwe voorstellen doet. De antwoorden blijven dicht bij de stof die erin zit.
Zo zet je het in zodat het denken juist aangaat
Laat de tool niet de antwoorden geven, maar de vragen. Zet een hoofdstuk erin en vraag om tien oefenvragen. Je kind beantwoordt ze eerst zelf en checkt daarna pas de antwoorden. Zo oefent het precies dat ophalen uit het geheugen (retrieval practice).
Een samenvatting kan ook helpen, mits je kind die daarna zelf navertelt. Of laat een mindmap maken om verbanden te zien tussen losse stukjes stof. Voor in de auto of tijdens het opruimen is er de audiofunctie, die van een saai hoofdstuk een soort podcastgesprek maakt om de stof nog eens langs te horen. Andere taal? Ook geen probleem.
Zelf gebruik ik per thema van Parent Platform een aparte notebook, met alleen betrouwbare bronnen erin. Zo kan ik snel iets opzoeken, onderzoeken en blijven leren. Voor jou als ouder kun je dat ook zo gebruiken. Wil je je kind helpen met een onderwerp dat je zelf niet paraat hebt, dan lees je je er eerst even in.
Docenten gebruiken het voor lesvoorbereiding en om toetsvragen te maken op basis van hun eigen lesmateriaal. Ik heb al een aantal basisschoolleerkrachten gesproken die aangeven hier veel tijd mee te besparen.
Waar je op moet letten
Een tool die bij je eigen bronnen (grounded model) blijft, maakt minder fouten dan een tool als ChatGPT. Helemaal waterdicht is het niet. Het kan een bron verkeerd lezen of iets stelligs zeggen dat net niet klopt. Dus blijven checken en zelf beoordelen of de bron die je erin stopt deugt. Stop je er rommel in, dan komt er rommel uit.
| Kenmerk | NotebookLM | ChatGPT |
|---|---|---|
| Kennisbasis | Alleen eigen documenten en bestanden | Eigen getrainde data + evt. webzoekopdrachten of eigen documenten |
| Doel | Onderzoek, samenvatten, analyseren en studeren | Creatief schrijven, brainstormen, vertalen en programmeren |
| Nauwkeurigheid (Hallucinaties) | Zeer laag, blijft strak binnen de aangeleverde bronnen | Groter risico op verzinsels als de AI put uit zijn algemene kennis |
Met betrekking tot privacy: je uploads worden niet gebruikt om de AI te trainen. Je chats en bestanden worden niet door mensen bekeken, behalve als je zelf feedback geeft. Maar geef een AI-tool nooit medische- en persoonsgevoelige informatie. Die info wordt misschien niet gebruikt om het model te trainen maar wordt wel verwerkt op een server in meestal in America.
Dan de leeftijd. Officieel mag je NotebookLM gebruiken vanaf 13 jaar, met een eigen Google-account. In Nederland geldt dat diensten persoonsgegevens van kinderen onder de 16 alleen mogen verwerken met toestemming van een ouder. Voor basisschoolkinderen betekent dat in de praktijk: gebruik het via jouw account, naast ze, niet via een eigen account. Voor jongere en oudere kinderen werkt het het fijnst om de eerste keren samen te doen. Voor gebruikers onder de 18 hanteert Google strengere regels voor wat de tool laat zien.
Sinds dit voorjaar zet Google NotebookLM breder in voor het onderwijs. De kans is groot dat je kind het dit schooljaar op school tegenkomt. Fijner als het de tool dan thuis al een keer goed heeft gebruikt, naast jou.
Oh ja, en ik was natuurlijk op dat Nederlandse AI-congres en ik weet dat op mijn site ook leerkrachten meelezen. Daar werd een interessante en tijdbesparende oplossing gepresenteerd voor het nakijken van toetsen: ToetsTester – sneller en efficiënter toetsen nakijken (tip, geen advertentie).
Lees ook
- Kennisitem: Een vaste schermtijd is niet de oplossing
Terug naar Tech-wise & AI