Hoe werkt een algoritme en waarom is het zo moeilijk een scherm weg te leggen

Je zegt dat het tijd is om de telefoon weg te leggen. Je kind zegt (als je geluk hebt) ”nog eeeeven”. Tien minuten later sta je dezelfde discussie te voeren als gister, en dat dag daarvoor, en de dag daarvoor.

Dat heeft een reden. En die reden zit ingebakken in hoe die apps zijn gebouwd.

Wat een algoritme eigenlijk is

Een algoritme is een set regels die een computersysteem gebruikt om beslissingen te nemen. Bij apps als TikTok, Instagram en YouTube besluit het algoritme wat jij of je kind als volgende te zien krijgt.

Het systeem houdt alles bij. Hoe lang je naar een filmpje kijkt voordat je doorscrollt. Of je even terugscrollt. Wat je opslaat. Welke filmpjes je overslaat na twee seconden. Al die kleine signalen samen geven het systeem steeds meer informatie over wat jou bezighoudt. Na een paar uur weet het algoritme jou beter dan je zelf doorhebt. En het gebruikt die kennis om je zo lang mogelijk te laten kijken. Ook de influencers weten precies hoe dit werkt en maken er handig gebruik van.

Hoe langer jij of je kind kijkt, hoe meer reclames er voorbijkomen. Die reclames betalen bedrijven aan het platform. Meer kijktijd betekent meer geld voor TikTok of Instagram. Alles in die apps is ontworpen met dat doel voor ogen.

Waarom stoppen zo moeilijk is

Elke nieuwe video geeft een klein goed gevoel in het brein. Dat komt door dopamine, een stofje dat vrijkomt bij iets wat je leuk, interessant of spannend vindt. Het bijzondere is dat dat gevoel het sterkst is als je niet weet wat er komt. Juist die onzekerheid, niet weten of de volgende video goed of saai is, zorgt dat je blijft scrollen. Hetzelfde principe zit achter gokkasten. Onderzoek van het Trimbos Instituut laat zien dat overmatig gebruik van dit soort apps dezelfde hersenactiviteit laat zien als bij gokverslaving.

Dit geldt voor volwassenen ook. Maar bij kinderen is het effect sterker.

Waarom kinderen dit sterker ervaren

Je kent Penny (prefrontale cortex) inmiddels al een beetje. De prefrontale cortex, het deel van het brein dat zorgt voor zelfcontrole en het remmen van impulsen, is bij kinderen nog lang niet uitgegroeid. Dat groeit door tot ergens in de mid-twintig. Bij een kind van bijv. 9 of 12 is dat deel nog volop in ontwikkeling. Stoppen met iets wat het brein als belonend ervaart vraagt om precies dat onderontwikkelde deel van de hersenen. Volwassenen vinden het ook moeilijk, maar kinderen beginnen met een grotere achterstand.

Steeds meer leraren merken dit ook in de klas. Kinderen die de avond ervoor lang hebben geschrold zijn de volgende ochtend drukker, hebben kortere lontjes en minder goed in staat om zich te concentreren op iets wat langer duurt dan een minuut. Voeg daar een lunchbox vol suiker aan toe en je begrijpt waarom sommige leerkrachten zeggen dat het lijkt alsof ze voor een ADHD-klas staan.

Kort en snel kijken traint het brein om snelle beloningen te verwachten. Lezen, luisteren naar een uitleg, werken aan iets wat tijd kost: dat vraagt om een andere soort aandacht. Slaap wordt er ook door geraakt. De snelle afwisseling van beelden houdt het brein actief op een moment dat het juist tot rust moet komen.

Wat je hiermee kunt

Verbieden werkt zelden als startpunt. Begrijpen hoe het zit en dat ook met je kind delen werkt vaak beter. Een kind dat snapt waarom stoppen moeilijk voelt, staat sterker dan een kind dat alleen te horen krijgt dat het moet ophouden.

Schermtijd hoeft geen dagelijkse strijd te zijn. Hoe je dat aanpakt, wat werkt en wat niet, en waarom een timer meer doet dan tien keer iets zeggen: daar gaan we in een apart artikel dieper op in.

Kennisitem: Schermtijd zonder strijd: Hoe je als ouder de regie houdt.

Praktische instellingen die helpen

Op iPhone ga je naar Instellingen, Schermtijd. Daar stel je limieten in per app of categorie. Je kunt ook een toegangscode instellen zodat je kind de limiet niet zelf kan aanpassen.

Op Android ga je naar Instellingen, Digitaal Welzijn. Daar vind je dezelfde opties: tijdslimieten per app, bedtijdmodus en een overzicht van wat er wanneer gebruikt wordt.

Op YouTube kun je via de instellingen van het account de beperkte modus aanzetten. Daarmee filter je een groot deel van ongeschikte inhoud weg. Voor kinderen is YouTube überhaupt af te raden maar is de YouTube Kids-app een betere keuze dan de gewone app.

Terug naar Tech-wise & AI